Jak wygląda wyrywanie zęba?

Wyrywanie zęba, czyli ekstrakcja, odbywa się w znieczuleniu, dzięki czemu sam moment usunięcia jest bezbolesny — pacjent czuje najwyżej ucisk lub delikatne szarpnięcie, a nie ból. Przebieg zależy od tego, czy ząb da się wyjąć od razu kleszczami, czy potrzebne jest chirurgiczne odsłonięcie korzenia, jak przy zębach zatrzymanych lub niewyrzniętych do końca. W Królewskiej Stomatologii w Łodzi takie zabiegi prowadzi chirurg stomatolog, a przy bardziej skomplikowanych przypadkach dostępne jest też znieczulenie ogólne.

W skrócie

• Ekstrakcja odbywa się w znieczuleniu miejscowym lub, na życzenie, w narkozie — ból pojawia się dopiero po ustąpieniu znieczulenia.
• Ósemki oraz zęby zatrzymane i niewyrznięte częściej wymagają chirurgicznego usunięcia niż zwykłej ekstrakcji kleszczami.
• Pierwszy posiłek można zjeść dopiero po ustąpieniu znieczulenia, zwykle po ok. 2 godzinach, a przez dobę trzeba unikać gorących potraw i mocnego płukania ust.
• Narzędzia sterylizowane są w dwóch autoklawach próżniowych MELAG, zgodnie ze standardami obowiązującymi w Unii Europejskiej.

Kiedy ząb trzeba usunąć, a kiedy da się go jeszcze uratować?

Ekstrakcja jest ostatnim etapem leczenia, nie pierwszym wyborem. Zanim chirurg zdecyduje o usunięciu, ząb trafia pod ocenę zespołu, który sprawdza, czy da się go jeszcze uratować leczeniem kanałowym lub periodontologicznym. Nasz chirurg stomatolog współpracuje na co dzień z lekarzami zajmującymi się endodoncją i periodontologią, dzięki czemu decyzja o ekstrakcji zapada dopiero, gdy dalsze leczenie zęba jest już nieopłacalne lub niemożliwe.

Do usunięcia kwalifikują się najczęściej zęby ze złamaniem korzenia poniżej linii dziąsła, z zaawansowaną próchnicą sięgającą głęboko pod koronę oraz zęby mocno rozchwiane wskutek choroby przyzębia. Osobną grupą są zęby zatrzymane i niewyrznięte, które zamiast pomagać w żuciu, zaczynają uciskać sąsiednie zęby lub wywoływać stan zapalny. W takich przypadkach zwłoka zwykle tylko powiększa problem.

Czym różni się prosta ekstrakcja od chirurgicznego usunięcia zęba?

Prosta ekstrakcja dotyczy zęba w pełni widocznego w łuku, z pojedynczym prostym korzeniem, więc chirurg wyjmuje go kleszczami bez nacinania dziąsła. Chirurgiczne usunięcie stosujemy, gdy korzeń jest zakrzywiony, złamany poniżej dziąsła albo ząb w ogóle nie wyrżnął się w pełni, jak często bywa z ósemkami. Tego rodzaju zabiegi, w tym ekstrakcje zębów zatrzymanych i jeszcze niewyrzniętych, prowadzi u nas lek. dent. Marcin Sut, specjalista chirurgii stomatologicznej i szczękowo-twarzowej, związany też z Kliniką Chirurgii Szczękowo-Twarzowej USK im. WAM w Łodzi.

Znieczulenie miejscowe czy narkoza — jak wybrać przed zabiegiem?

Standardem przy ekstrakcji jest znieczulenie miejscowe, które eliminuje ból i zostawia jedynie ucisk i drętwienie w okolicy ust. Przy bardziej skomplikowanych zabiegach, silnym lęku przed wizytą (dentofobii) albo usuwaniu kilku zębów jednocześnie oferujemy też znieczulenie ogólne, czyli narkozę. Nad bezpieczeństwem takiego zabiegu czuwa u nas zespół anestezjologiczny, w którego skład wchodzą m.in. dr n. med. Marcin Gach oraz dr n. o zdrowiu Tomasz Sikorski, specjaliści anestezjologii i intensywnej terapii.

Zabieg w narkozie wymaga wcześniejszej konsultacji anestezjologicznej i pozostania na czczo przez czas wyznaczony indywidualnie przez anestezjologa. Po wybudzeniu pacjent pozostaje jeszcze 1–2 godziny pod obserwacją w sali wybudzeń, zanim opuści placówkę pod opieką osoby towarzyszącej. Przez całą dobę po znieczuleniu ogólnym nie wolno prowadzić samochodu ani obsługiwać maszyn.

Jak krok po kroku wygląda sam zabieg usunięcia zęba?

Zabieg zaczyna się od podania znieczulenia i odczekania, aż zacznie w pełni działać, co pacjent rozpoznaje po charakterystycznym drętwieniu ust i policzka po stronie zabiegu. Przy prostej ekstrakcji chirurg od razu chwyta ząb kleszczami i delikatnymi ruchami rozluźnia go w zębodole, aż da się go wyjąć w całości. Przy zębie wielokorzeniowym albo mocno zatrzymanym konieczne bywa nacięcie dziąsła, a czasem podzielenie zęba wiertłem na mniejsze fragmenty, łatwiejsze do usunięcia bez uszkadzania sąsiednich tkanek.

Jeśli chirurg zakłada szwy, informuje też, kiedy zgłosić się na wizytę kontrolną, bo część szwów zdejmuje się po kilku dniach, a część rozpuszcza się samodzielnie. Po wyjęciu zęba w zębodole, czyli kostnym dołku po korzeniu, formuje się skrzep, który chroni ranę i uruchamia gojenie. Zabieg kończy się zwykle założeniem gazika do zagryzienia na kilkanaście minut, co stabilizuje skrzep i zatrzymuje krwawienie.

Dlaczego ósemki traktuje się inaczej niż pozostałe zęby?

Ósemki, czyli trzecie zęby trzonowe, najczęściej nie mają wystarczająco miejsca w łuku, żeby wyrżnąć się w pełni i ustawić prawidłowo, dlatego zaczynają uciskać sąsiedni ząb albo wywoływać nawracający stan zapalny dziąsła. Zdrowa, prawidłowo wyrżnięta ósemka bez dolegliwości nie wymaga usunięcia tylko dlatego, że jest ósemką. Do ekstrakcji kwalifikują się przede wszystkim ósemki częściowo zatrzymane pod dziąsłem, objęte trudną do wyleczenia próchnicą albo regularnie powodujące ból i obrzęk.

Usuwanie ósemek zatrzymanych i niewyrzniętych do końca należy u nas do zabiegów, przy których pacjenci najczęściej wybierają znieczulenie ogólne, zwłaszcza gdy trzeba usunąć kilka takich zębów podczas jednej wizyty. Chirurgiczne odsłonięcie ósemki wymaga więcej czasu niż ekstrakcja prosta, bo ząb bywa częściowo schowany w kości, nie tylko pod dziąsłem. Kwalifikację poprzedza dlatego zawsze zdjęcie RTG pokazujące położenie korzeni względem sąsiednich struktur.

Co robić w pierwszych dniach po zabiegu, by uniknąć powikłań?

Pierwszy posiłek można zjeść dopiero po ustąpieniu znieczulenia, zwykle po ok. 2 godzinach, kiedy wraca pełne czucie w wardze i policzku. Przez pierwszą dobę trzeba unikać gorących potraw i napojów, bo ciepło rozszerza naczynia krwionośne i może nasilić krwawienie z rany. Przez kolejne dni lepiej sprawdzają się miękkie, letnie posiłki jedzone po stronie przeciwnej do zabiegu.

• Unikaj mocnego płukania jamy ustnej przez pierwszą dobę, bo można w ten sposób wypłukać skrzep chroniący ranę.
• Zrezygnuj z picia przez słomkę i z palenia papierosów, bo podciśnienie w jamie ustnej działa jak zbyt mocne płukanie.
• Ogranicz intensywny wysiłek fizyczny przez kilka dni, żeby nie podnosić ciśnienia krwi w okolicy rany.
• Skontaktuj się z chirurgiem, jeśli ból nasila się zamiast słabnąć po 2–3 dniach, bo to typowy sygnał suchego zębodołu.

Suchy zębodół to powikłanie polegające na utracie skrzepu chroniącego kość i zakończenia nerwowe w miejscu po zębie, przez co rana goi się wolniej i mocniej boli niż w pierwszych godzinach po zabiegu. Chirurg rozpoznaje go zwykle wizualnie podczas wizyty kontrolnej, bez dodatkowych badań. W takiej sytuacji zębodół trzeba oczyścić i zaopatrzyć opatrunkiem leczniczym, co zwykle przynosi wyraźną ulgę już po jednej wizycie.

Jak wygląda zaplecze i bezpieczeństwo zabiegu w gabinecie?

Narzędzia chirurgiczne sterylizujemy w dwóch autoklawach próżniowych MELAG, Vacuklav 22B oraz Vacuklav 44B+ Evolution, spełniających standardy sterylizacji obowiązujące w krajach Unii Europejskiej. Każdy unit stomatologiczny znajduje się u nas w osobnym, klimatyzowanym indywidualnie gabinecie, a powietrze doprowadzane do sal zabiegowych przechodzi przez filtry HEPA. Dzięki temu warunki podczas zabiegu chirurgicznego, takiego jak ekstrakcja, odpowiadają wymogom stawianym salom zabiegowym, a nie tylko standardowemu gabinetowi stomatologicznemu.

Kameralny układ gabinetów ma znaczenie praktyczne przy dłuższych zabiegach chirurgicznych i przy znieczuleniu ogólnym, kiedy pacjent potrzebuje spokoju, a zespół anestezjologiczno-stomatologiczny musi mieć pełną kontrolę nad przebiegiem procedury. Sam zabieg wygląda podobnie jak w każdym gabinecie, ale zaplecze, które go zabezpiecza, działa w tle i rzadko jest widoczne dla pacjenta. Taki układ ułatwia też spokojną rozmowę z chirurgiem o wyborze między znieczuleniem miejscowym a narkozą, zanim zapadnie ostateczna decyzja.

Podsumowanie

• Ekstrakcja to ostatni etap leczenia, poprzedzony sprawdzeniem, czy zęba nie da się jeszcze uratować leczeniem kanałowym lub periodontologicznym.
• Prosta ekstrakcja różni się od chirurgicznego usunięcia zęba dostępem do korzenia — ten drugi wariant wymaga nacięcia dziąsła i czasem szwów.
• Przy bardziej skomplikowanych zabiegach, w tym przy usuwaniu ósemek, dostępne jest znieczulenie ogólne pod opieką zespołu anestezjologicznego.
• Pierwsza doba po zabiegu decyduje o tym, czy rana wygoi się prawidłowo, czy dojdzie do powikłania w postaci suchego zębodołu.